मिथक विरुद्ध वास्तव: जखम काळजी (Wound Care) आवृत्ती

जखमांची काळजी आजही विज्ञानापेक्षा सवयी, घरगुती उपाय आणि जुन्या पद्धतींवर अधिक अवलंबून असते. मात्र, अशा पद्धतींमुळे जखम भरून येण्यास विलंब होऊ शकतो किंवा संसर्ग होण्याचा धोका वाढू शकतो. आधुनिक संशोधनाच्या मदतीने आता हे स्पष्ट झाले आहे की पुराव्यावर आधारित (evidence-based) जखम काळजी अधिक सुरक्षित आणि जलद बरे होण्यास मदत करते.¹

काही सामान्य मिथक पुढीलप्रमाणे आहेत:

“जखम कोरडी ठेवली तर ती लवकर बरी होते.”

खरं तर, जखम ओलसर वातावरणात अधिक लवकर भरून येते. ओलसरपणा नवीन त्वचेच्या पेशींची वाढ होण्यास मदत करतो, व्रण (scarring) कमी करतो आणि संसर्गाचा धोका कमी करतो. जखम कोरडी ठेवल्यास खपली तयार होते, ज्यामुळे भरून येण्याची प्रक्रिया मंदावते आणि वेदना वाढू शकतात.²

“प्रत्येक जखमेवर स्थानिक (topical) अँटिबायोटिक लावावे.”

अँटिबायोटिक्स केवळ प्रत्यक्ष संसर्ग झाल्यासच आवश्यक असतात. अनावश्यक वापर केल्यास सूक्ष्मजंतू अँटिबायोटिक्सना प्रतिसाद देणे बंद करू शकतात (antibiotic resistance).³

किरकोळ काप, जखमा, सूज किंवा खरचटल्यास जखम स्वच्छ करण्यासाठी आणि ड्रेसिंगसाठी अँटीसेप्टिक वापरणे बहुतेक वेळा पुरेसे असते.³,⁴

“अँटीसेप्टिक आणि अँटिबायोटिक एकसारखेच असतात.”

पॉव्हिडोन-आयोडीनसारखी अँटीसेप्टिक्स त्वचेवर वापरली जातात, ज्यामुळे सूक्ष्मजंतू नष्ट होतात आणि संसर्ग टाळता येतो. अँटिबायोटिक्स ही औषधे असून ती शरीरातील किंवा जखमेतील खोलवर असलेल्या संसर्गावर उपचार करण्यासाठी वापरली जातात.⁴

“पॉव्हिडोन-आयोडीन जखम भरून येण्यास विलंब करतो.”

पॉव्हिडोन-आयोडीन जखम भरून येण्यास विलंब करत नाही; उलट ते सुरक्षित, सहनशील असून नैसर्गिक दुरुस्ती प्रक्रियेला सहाय्य करते. याशिवाय, PVP-I जीवाणू, विषाणू, प्रोटोजोआ इत्यादी अनेक सूक्ष्मजंतूंविरुद्ध संरक्षण देते, ज्यामुळे जखमेतील संसर्गाचा धोका कमी होतो.⁵

“बहुतेक लोकांना पॉव्हिडोन-आयोडीनची अ‍ॅलर्जी असते.”

पॉव्हिडोन-आयोडीनमुळे होणाऱ्या अ‍ॅलर्जी अत्यंत दुर्मिळ आहेत. अनेक दशकांपासून रुग्णालये आणि दवाखान्यांमध्ये जखम काळजी आणि शस्त्रक्रियेपूर्व तयारीसाठी याचा वापर केला जातो, कारण ते बहुतेक रुग्णांना चांगले सहन होते.⁵,⁶

निष्कर्ष:

 जखम काळजीविषयी अनेक प्रचलित समज हे तथ्यांपेक्षा मिथकांवर आधारित आहेत. संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे की जखमा स्वच्छ, ओलसर आणि संरक्षित ठेवल्यास त्या अधिक चांगल्या प्रकारे भरून येतात; जखम कोरडी ठेवणे किंवा अनावश्यक अँटिबायोटिक्स वापरणे योग्य नाही. पॉव्हिडोन-आयोडीनसारखी सुरक्षित अँटीसेप्टिक्स वापरणे आणि पुराव्यावर आधारित काळजी पद्धतींचे पालन केल्यास जखम लवकर भरून येते, संसर्गाचा धोका कमी होतो आणि व्रण कमी पडतो. या मिथकांबद्दल योग्य माहिती पसरविल्यास लोकांना सुरक्षित आणि जलद बरे होण्यासाठी योग्य निर्णय घेता येतील.⁵,⁷

References 

1. Sanjay S, Sivakumar G, Jaya Prakash S, Khan MS. Wound healing: A review of mechanisms, interventions, and future trends. Int J Sci Dev Res. 2024;9(4):982-991.

2. Nuutila K, Eriksson E. Moist wound healing with commonly available dressings. Advances in wound care. 2021 Dec 1;10(12):685-98.

3. Ventola CL. The antibiotic resistance crisis: part 1: causes and threats. Pharm Ther. 2015;40(4):277–83.

4. Lachapelle JM, Castel O, Casado AF, et al. Antiseptics in the era of bacterial resistance: a focus on povidone iodine. ClinPract. 2013;10(5):579–92.

5. Barreto R, Barrois B, Lambert J, Malhotra-Kumar S, Santos-Fernandes V, Monstrey S. Addressing the challenges in antisepsis: focus on povidone iodine. International journal of antimicrobial agents. 2020 Sep 1;56(3):106064.

6. Durani P, Leaper D. Povidone–iodine: use in hand disinfection, skin preparation and antiseptic irrigation. Int Wound J. 2008;5(3):376–87.

7. Kman N. Common wound care myths busted. Ohio State Wexner Medical Center. 2022. Available from: https://health.osu.edu/health/skin-and-body/wound-care-myths