Published On: 30 Jan, 2026 10:53 AM | Updated On: 30 Jan, 2026 3:58 PM
मिथकविरुद्धवास्तव: जखमकाळजी (Wound Care) आवृत्ती
जखमांचीकाळजीआजहीविज्ञानापेक्षासवयी, घरगुतीउपायआणिजुन्यापद्धतींवरअधिकअवलंबूनअसते. मात्र, अशापद्धतींमुळेजखमभरूनयेण्यासविलंबहोऊशकतोकिंवासंसर्गहोण्याचाधोकावाढूशकतो. आधुनिकसंशोधनाच्यामदतीनेआताहेस्पष्टझालेआहेकीपुराव्यावरआधारित (evidence-based) जखमकाळजीअधिकसुरक्षितआणिजलदबरेहोण्यासमदतकरते.¹
काहीसामान्यमिथकपुढीलप्रमाणेआहेत:
“जखमकोरडीठेवलीतरतीलवकरबरीहोते.”
खरंतर, जखमओलसरवातावरणातअधिकलवकरभरूनयेते. ओलसरपणानवीनत्वचेच्यापेशींचीवाढहोण्यासमदतकरतो, व्रण (scarring) कमीकरतोआणिसंसर्गाचाधोकाकमीकरतो. जखमकोरडीठेवल्यासखपलीतयारहोते, ज्यामुळेभरूनयेण्याचीप्रक्रियामंदावतेआणिवेदनावाढूशकतात.²
“प्रत्येकजखमेवरस्थानिक (topical) अँटिबायोटिकलावावे.”
अँटिबायोटिक्सकेवळप्रत्यक्षसंसर्गझाल्यासचआवश्यकअसतात. अनावश्यकवापरकेल्याससूक्ष्मजंतूअँटिबायोटिक्सनाप्रतिसाददेणेबंदकरूशकतात (antibiotic resistance).³किरकोळकाप, जखमा, सूजकिंवाखरचटल्यासजखमस्वच्छकरण्यासाठीआणिड्रेसिंगसाठीअँटीसेप्टिकवापरणेबहुतेकवेळापुरेसेअसते.³,⁴
“अँटीसेप्टिकआणिअँटिबायोटिकएकसारखेचअसतात.”
पॉव्हिडोन-आयोडीनसारखीअँटीसेप्टिक्सत्वचेवरवापरलीजातात, ज्यामुळेसूक्ष्मजंतूनष्टहोतातआणिसंसर्गटाळतायेतो. अँटिबायोटिक्सहीऔषधेअसूनतीशरीरातीलकिंवाजखमेतीलखोलवरअसलेल्यासंसर्गावरउपचारकरण्यासाठीवापरलीजातात.⁴
“पॉव्हिडोन-आयोडीनजखमभरूनयेण्यासविलंबकरतो.”
पॉव्हिडोन-आयोडीनजखमभरूनयेण्यासविलंबकरतनाही; उलटतेसुरक्षित, सहनशीलअसूननैसर्गिकदुरुस्तीप्रक्रियेलासहाय्यकरते. याशिवाय, PVP-I जीवाणू, विषाणू, प्रोटोजोआइत्यादीअनेकसूक्ष्मजंतूंविरुद्धसंरक्षणदेते, ज्यामुळेजखमेतीलसंसर्गाचाधोकाकमीहोतो.⁵
“बहुतेकलोकांनापॉव्हिडोन-आयोडीनचीअॅलर्जीअसते.”
पॉव्हिडोन-आयोडीनमुळेहोणाऱ्याअॅलर्जीअत्यंतदुर्मिळआहेत. अनेकदशकांपासूनरुग्णालयेआणिदवाखान्यांमध्येजखमकाळजीआणिशस्त्रक्रियेपूर्वतयारीसाठीयाचावापरकेलाजातो, कारणतेबहुतेकरुग्णांनाचांगलेसहनहोते.⁵,⁶
निष्कर्ष:
जखमकाळजीविषयीअनेकप्रचलितसमजहेतथ्यांपेक्षामिथकांवरआधारितआहेत. संशोधनातूनस्पष्टझालेआहेकीजखमास्वच्छ, ओलसरआणिसंरक्षितठेवल्यासत्याअधिकचांगल्याप्रकारेभरूनयेतात; जखमकोरडीठेवणेकिंवाअनावश्यकअँटिबायोटिक्सवापरणेयोग्यनाही. पॉव्हिडोन-आयोडीनसारखीसुरक्षितअँटीसेप्टिक्सवापरणेआणिपुराव्यावरआधारितकाळजीपद्धतींचेपालनकेल्यासजखमलवकरभरूनयेते, संसर्गाचाधोकाकमीहोतोआणिव्रणकमीपडतो. यामिथकांबद्दलयोग्यमाहितीपसरविल्यासलोकांनासुरक्षितआणिजलदबरेहोण्यासाठीयोग्यनिर्णयघेतायेतील.⁵,⁷
References:
1. Sanjay S, Sivakumar G, Jaya Prakash S, Khan MS. Wound healing: A review of mechanisms, interventions, and future trends. Int J Sci Dev Res. 2024;9(4):982-991.
2. Nuutila K, Eriksson E. Moist wound healing with commonly available dressings. Advances in wound care. 2021 Dec 1;10(12):685-98.
3. Ventola CL. The antibiotic resistance crisis: part 1: causes and threats. Pharm Ther. 2015;40(4):277–83.
4. Lachapelle JM, Castel O, Casado AF, et al. Antiseptics in the era of bacterial resistance: a focus on povidone iodine. ClinPract. 2013;10(5):579–92.
5. Barreto R, Barrois B, Lambert J, Malhotra-Kumar S, Santos-Fernandes V, Monstrey S. Addressing the challenges in antisepsis: focus on povidone iodine. International journal of antimicrobial agents. 2020 Sep 1;56(3):106064.
6. Durani P, Leaper D. Povidone–iodine: use in hand disinfection, skin preparation and antiseptic irrigation. Int Wound J. 2008;5(3):376–87.
7. Kman N. Common wound care myths busted. Ohio State Wexner Medical Center. 2022. Available from: https://health.osu.edu/health/skin-and-body/wound-care-myths
Related FAQs
Medtalks is India's fastest growing Healthcare Learning and Patient Education Platform designed and developed to help doctors and other medical professionals to cater educational and training needs and to discover, discuss and learn the latest and best practices across 100+ medical specialties. Also find India Healthcare Latest Health News & Updates on the India Healthcare at Medtalks
Please login to comment on this article